بی تردید درک تاریخی از چگونگی شکل گیری نهاد مدرسه اشاره جدید در جامعه معاصر ضروری است و طبیعتاً این معنا برای همه محقق و کارگزار تربیتی لازم و ضروری است. یکی از صاحب‌نظران تربیتی کشور ما در یکی از مقاله‌هایش درباره ورود نهاد مدرسه جدید به کشور ما به اجمال چنین می‌نویسد: «مدرسه جدید به سبک اروپایی پدید آمد و برنامه‌های درسی و روش تدریس و شیوه‌های ارزشیابی به تأسی از اروپاییان به‌تدریج رواج یافت و نظام مکتبخانه‌ای به‌تدریج منسوخ شد. مدرسه‌های سنتی به حیات خود ادامه دادند، ولی در کنار آن‌ها مدرسه جدید و دانشگاه به سبک غرب پدید آمد. مدرسه جدید دست‌کم برای قشرهای اجتماعی خاصی نماد تجدد و پیشرفت به‌شمار می‌آمد. آموزش وپرورش جدید، معارف جدید و علوم و فنون غربی را توسعه می‌داد.» (پاک‌سرشت، 1386).
«پاک‌سرشت» در این مطلب کوتاه تصویری از تاریخ معاصر مؤسسه‌های تربیتی کشور ارائه می‌دهد. روشن است که این تصویری اجمالی از تاریخ معاصر مدرسه است. برای درک بهتر و عمیق‌تر از پدیدآمدن مدرسه در زیست‌بوم ایران نیازمند تأمل بیشتری هستیم. این گفتار تلاشی برای ارائه روایت تفصیلی از جریان تولد مدرسه جدید در کشور ما در عصر قاجار است.