https://darolfonoonmag.oerp.ir/ فصلنامه گنجینه دارالفنون fa daily 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 https://darolfonoonmag.oerp.ir/article_245010.html https://darolfonoonmag.oerp.ir/article_245011.html گاهی افرادی در مناصبی قرار می‌گیرند که نقش و تأثیر آنان غیرقابل‌تردید و انکارناپذیر است، به‌نحوی‌که هیچ‌گاه از خاطره‌ها محو نمی‌شود. ضوابط و مقررات اداری و قانونی شاید بتواند مانعی نه‌چندان مرتفع بر سر راه خدمات این افراد به وجود آورد و به بهانه پایان خدمات دولتی، آن‌ها را کمتر رؤیت کرد. اما چیزی از آنچه اشاره شد نمی‌کاهد. اتفاقاً ویژگی‌های شخصیتی و ذهنی این افراد، موجب می‌شود که پس از 30 یا 40 سال خدمت، به بلوغ کارایی خود برسند.مهندس ابراهیم آزاد، معاون اسبق دفتر برنامه‌ریزی و تألیف فنی و حرفه‌ای و مدیرکل سابق سازمان آموزش‌های فنی و حرفه‌ای وزارت کار، یکی از این افراد است. ایشان مراحل و مدارج کاری و علمی را یکی پس از دیگری، با شایستگی پشت سر گذاشته است. تجارب علمی کار در واحدهای آموزشی و هنرستان‌ها و تجربه علمی در حوزه برنامه‌ریزی درسی شاخه فنی و حرفه‌ای و پروژه‌های بین‌المللی، ایشان را به یکی از افراد شاخص در این حوزه تبدیل کرده است، به‌نحوی‌که ایشان همچنان خدمات مشاوره‌ای خود را در دفتر برنامه‌ریزی و تألیف فنی و حرفه‌ای سازمان ادامه می‌دهند. https://darolfonoonmag.oerp.ir/article_245012.html صنعت چاپ‌سنگی، یکی از صنایع سخت و طاقت‌فرسای ایران در دورۀ قاجار است؛ این صنعت از یک‌سو، با مسائل فنی و مواد شیمیایی و ازسوی دیگر، با برخی مسائل هنری (تصویرسازی، کتابت، جلدسازی، کلیشه‌سازی، صفحه‌آرایی، قطاعی) و... سروکار داشته است؛ از این رو در زمرۀ صنایعی است که امروزه، از آن به‌عنوان یک صنعت یا هنر بین‌رشته‌ای یاد می‌شود.از آغاز صنعت چاپ‌سنگی تا دوران افول آن در ایران، هنرمندان و چاپگران بی‌شماری ظهور کردند، که پس از مدتی، یا دچار انواع بیماری و حساسیت‌های پوستی شدند، و یا در اثر بی‌مهری و بی‌اعتنایی، درگذر زمان آن‌چنان به فراموشی سپرده شدند، که امروزه به‌سختی می‌توان گوشه‌ای از زندگانی آنان را روشن کرد. میرزا عباس، که سال‌ها ریاست انطباعات (چاپ‌خانۀ) مدرسۀ دارالفنون را برعهده داشت، یکی از این افراد است. او از جمله چاپگران، نقاشان و استادان تصویرسازی مهجور در دورۀ ناصرالدین‌شاه است، که فعالیت‌هایش از حوالی 1280 ق. آغاز شد و تا اواخر 1304 ق. ادامه یافت.متأسفانه زندگی و کارنامۀ این هنرمند، همانند بسیاری از هم‌عصران خود، در محاق فراموشی قرار گرفته است. پژوهش حاضر در پی ارائۀ تصویری کلی از فعالیت‌ها و زندگی اوست. https://darolfonoonmag.oerp.ir/article_245013.html سپاه دانش یکی از طرح‌هایی است که در سال 1341 ه .ش. برای توسعه کمی آموزش و پرورش و البته بیشتر با اهداف فرهنگی اجرا شد. این طرح یکی از اجزای طرح به اصطلاح انقلاب سفید بود که هدف عمده آن اجرای طرح ترومن امریکا و مقابله با گسترش اندیشه‌های سوسیالیستی در ایران بود، اما از اهداف پنهان آن، توسعه فرهنگ غربی و تغییر بافت اجتماعی و فرهنگی و توسعه استعمار غربی در بین جامعه ایرانی بود. در این مقاله به معرفی و تاریخچه طرح سپاه دانش می‌پردازیم. https://darolfonoonmag.oerp.ir/article_245014.html نهاد آموزش در ایران، سابقه‌ای دیرینه دارد؛ بررسی تاریخی این نهاد، حاکی از پیوند تنگاتنگ آموزش با نهاد دین است. از این رو هدف آموزش، در ایران از دوره باستان گرفته تا ایران اسلامی و حتی تا عصر قاجار (1154 1304 ش) بر اخلاق و فضیلت مبتنی بوده است. از آموزۀ زرتشتی گفتار نیک، پندار نیک و کردار نیک تا تعالیم اسلامی اعم از آموزه‌های قرآنی و سیرۀ پیامبر و حتی متون کلاسیک اندرزنامه‌های فارسی نظیر گلستان سعدی، هسته برنامۀ درسی آن دوره را تشکیل می‌داد. اما در عصر جدید، در مواجهه ایران با غرب، نشانه‌هایی از ضعف و عقب‌ماندگی ایران آشکار شد. بنابراین رسالت آموزش با هدف رفع این بحران، بر مدار دیگری قرار گرفت. نقطۀ عزیمت این رویکرد به دنبال شکست ایران از روسیه و انعقاد معاهدات گلستان در 1192 ش و ترکمانچای در 1207 ش، آغاز شد. از این سال‌ها به‌تدریج، هدف آموزش بر اساس نیازهای نظام سیاسی برای تربیت متخصصانی شکل گرفت که بتوانند پاسخگوی نیازهای نوین باشند.این مقاله از نوع کتابخانه‌ای اسنادی و با روش توصیفی تحلیلی حاکی است: شکل‌گیری نهاد آموزش نوین در ایران، ارتباطی مستقیم با هدف آموزش متخصص در عرصۀ صنعت اعم از صنایع نظامی، فنی، مهندسی و حِرَف داشت. مدرسۀ دارالفنون به‌عنوان نخستین مدرسۀ دولتی با همین هدف تأسیس شد. این رویکرد بعدها در برنامۀ درسی مدرسۀ صنعتی به‌طور آشکاری نمایان گردید. https://darolfonoonmag.oerp.ir/article_245169.html بی تردید کارآمدی نظام تعلیم وتربیت هر کشور منوط به کارآمدی معلمان و مربیان آن کشور است. از این رو، همواره تربیت‌معلم یکی از دغدغه‌های نظام‌های سیاسی بوده است. تجربه بیش از یکصد سال تربیت معلم در ایران معاصر، حاکی از تنوع و تکثر سیاست‌گذاری‌ها و رویکردهای این حوزه است. دغدغۀ تأمین و تربیت معلم از همان آغاز شکل گیری مدارس نوین، بیانگر سیر تحول رویکردی به مقولۀ تربیت معلم است. پرسش اصلی این نوشتار این است، که کارگزاران نظام آموزشی جدید در یکی دو دهه قبل از مشروطه و دو دهه بعد آن، از چه راهکارهایی برای تأمین معلم و بعدها تربیت معلم استفاده کردند.این مقاله از نوع کتابخانه‌ای و به شیوۀ توصیفی با استناد به صورت مذاکرات و مصوبات شورای عالی معارف حاکی است، که تربیت معلم در نظام آموزشی نوین مورد توجه خاص متولیان سیاست‌گذار فرهنگی عصر قاجار و سپس پهلوی اول قرار داشته و آنان برای تأمین و تربیت معلم ضمن توجه به الگوهای خارجی، از تجارب و آموزه‌های زیست‌بوم کشور نیز بهره برده‌اند. به طوری که با تدوین و تصویب «قانون استخدام کارکنان مدارس» طی حدود ده جلسه مذاکرات شورا در نیمه دوم سال 1305 در 74 بند، یکی از جامع‌ترین قوانین مربوط به نظام آموزشی در عرصۀ جذب و نگهداشت معلم و کارکنان مدارس را به ثمر رساندند. https://darolfonoonmag.oerp.ir/article_245171.html در شماره قبل به‌طور خلاصه به ارائه تاریخ آموزش‌وپرورش اردبیل و مدارس تازه‌تأسیس در این منطقه پرداخته شد. در این شماره با توجه به شرایط فرهنگی و تأکید بر توسعه کمّی آموزش‌وپرورش در دوره پهلوی به وضعیت آموزش‌وپرورش در این دوره به‌طور خلاصه پرداخته می‌شود. https://darolfonoonmag.oerp.ir/article_245172.html مدرسۀ دارالفنون، نقطه عطفی در تاریخ آموزش نوین در ایران به‌شمار می‌آید. این مرکز در طول 150 سال از فعالیت‌های آموزشی خود، در دوره‌هایی به‌صورت آموزش عالی در نظر گرفته شد و در مقاطعی نیز به‌عنوان دبیرستان فعالیت داشته، که نقشی مؤثر در تربیت چهره‌های ماندگار در عرصه‌های گوناگون علمی و آموزشی ایفا کرده است. افرادی که هر یک با دانش و اخلاق خویش، به غنای جامعۀ فرهنگی کشور افزوده‌اند. در شماره‌های پیشین، فهرستی از برخی از دانش‌آموختگان این مرکز آموزشی ارائه شد.در این شماره و شماره‌های آینده، قصد داریم تعدادی از مشاهیر و دانش‌آموختگان این مرکز را به‌صورت کامل‌تر معرفی کنیم و در کنار آن، به معرفی چهره‌های خدوم و ماندگار تعلیم و تربیت ایران نیز بپردازیم.