فرایند تألیف، چاپ و توزیع کتب درسی در مقاطع مختلف تحصیلی در تاریخ آموزش‌وپرورش ایران، همواره با فراز و فرودهای بسیاری همراه بوده است؛ به‌گونه‌ای که گاه به صورت متمرکز و در دوره‌هایی دیگر توسط بخش خصوصی انجام گرفته است. این روند تا سال ۱۳۴۲ ه ش، با تأسیس «سازمان کتاب‌های درسی» و بعدها با شکل‌گیری «دفتر تحقیقات»، به‌صورت متمرکز و رسمی درآمد و فرآیند تألیف و توزیع کتب درسی، متناسب با اقتضائات جامعه، سامان یافت.
در شماره‌های پیشین این فصلنامه، در مقالات مختلف به صورت موردی به این جنبه‌ها پرداخته‌ایم. با این حال، در مقالۀ حاضر، تلاش شده است تا تاریخچۀ شکل‌گیری «سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی درسی» به‌صورت منسجم‌تر، بررسی شود. این مقاله توسط زنده‌یاد آقای دکترسیدمحمدکاظم نائینی، اولین مدیرکل دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتب درسی پس از انقلاب اسلامی، تهیه شده است. متن اصلی این نوشتار، به صورت جزوۀ محدود و داخلی، در مرکز اسناد و کتابخانۀ سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی درسی نگهداری می‌شود و به نظر می‌رسد ضرورت دارد تا در سطح گسترده‌تری منتشر شده و در اختیار علاقه‌مندان قرار گیرد. لازم به توضیح است که ساختار ذکرشده در مقاله محدود تا سال 1360 می‌باشد.