فصلنامه گنجینه دارالفنون

فصلنامه گنجینه دارالفنون

نگاهی به پروگرام و دستور تعلیمات دوره ابتداییدر دورۀ قاجار با سندی از درس تاریخ (بخش اول)

نویسنده
محقق و پژوهشگر حوزه تاریخ تعلیم و تربیت
چکیده
از اواخر دورۀ قاجار با رواج نظام آموزشی جدید در ایران و افزایش تعداد مدارس و دانش‌آموزان و نیز انتشار کتاب‌های درسی متنوع به سلیقۀ مؤلفان، درس تاریخ نیز به‌عنوان یک درس مستقل در برنامه‌های درسی دورۀ ابتدایی گنجانده شد و توجه به عناوین و سرفصل‌های دروس و نیز تألیف کتاب‌های درسی، از اهمیت و ضرورت بیشتری برخوردار گردد.
پس از تصویب قانون اساسی معارف در سال 1329 ق/ 1290 ش، در فواصل زمانی کوتاه، چندین پروگرام یا دستور تعلیمات برای مدارس دورۀ تحصیلات ابتدایی و متوسطه تصویب شد. دستور تعلیمات یکی از مهم‌ترین اسناد آموزشی کشور به‌شمار می‌رود. یکی از این اسناد، «دستور تعلیمات شش‌ساله مدارس ابتدایی ذکور» است که به‌عنوان برنامۀ درسی رسمی کشوری توسط شورای عالی معارف در تاریخ سیزدهم خردادماه سال 1303، به تصویب رسیده و از آخرین دستورات تعلیمات دورۀ قاجار محسوب می‌شود.
روش پژوهش در این تحقیق، اسنادی و توصیفی است و گردآوری داده‌ها به روش کتابخانه‌ای انجام شده است. در این پژوهش، نخست ارتباط قوانین با برنامه درسی و رابطۀ برنامه درسی با کتاب‌های درسی بررسی می‌شود و سپس جایگاه درس تاریخ دورۀ ابتدایی در اواخر دوره قاجار تبیین می‌گردد. با توجه به کمیاب بودن این نوع اسناد، بازنشر مربوط به درس تاریخ در «دستور تعلیمات شش‌ساله مدارس ابتدایی ذکور» مصوب سال 1303 ش، ارائه می‌شود؛ براساس این سند، درس تاریخ از سال سوم تحصیلات ابتدایی، در برنامه درسی دانش‌آموزان پسر گنجانده شده است. همچنین مشخص می‌شود که به‌دلیل بروز برخی خطاها در متن نسخه‌های چاپی دستور تعلیمات، چه به‌صورت کتابچه و چه در نشریه‌ها، پژوهشگران باید سند اصلی مصوب شورای عالی معارف را مورد توجه و استناد قرار دهند.