یکی از مهم‌ترین ویژگی خاص بسیاری از مدارس ملی عصر قاجار تدوین و نشر عمومی نظام‌نامه مدرسه بود. به‌طورمعمول در این نظام‌نامه‌ها: اهداف، ساختار، برنامه درسی و ... مدرسه به‌روشنی برای اطلاع مخاطبان آمده است. به‌صراحت می‌توان ادعا کرد مهم‌ترین منبع و اسناد در دسترس مدارس ملی، همانا نظام‌نامه‌های این مدارس هستند. در واقع تدوین و انتشار نظام‌نامه برای مدارس ملی به‌این معنا بود که مؤسسان آن مدرسه نسبت به آموزش نوآموزان اهتمام داشته و برای مدرسه خود برنامه آموزشی و اجرایی با شرح وظائف خاص دست‌اندرکاران مدرسه تدارک دیده‌اند. مهم‌تر اینکه چون معمولاً نظام‌نامه‌ها در نشریات وقت منتشر می‌شد، نوعی اطلاع‌رسانی عمومی بابت اطلاع والدین و ثبت‌نام نوآموزان نیز تلقی می‌شد.
در این مقاله وظائف معلم نسبت به مدرسه از نظام‌نامه‌ها استخراج و ارائه شده است.