بعد از اعزام اولین دوره محصلان به فرنگ و بازگشت آن‌ها تا تأسیس دارالفنون و بعد هم نهضت مشروطه سه رویکرد در ایجاد و توسعه فرهنگی و آموزشی کشور قابل تحلیل است:
1. در توسعه فرهنگی و آموزشی کشور کاملاً تمام ساختار و فلسفه آموزش فرنگی و غربی را اخذ و در کشور پیاده کرده و در واقع تقلیدی است.
2. همان شیوه‌های بومی و سنتی خود در توسعه فرهنگی و آموزشی را بدون توجه به شیوه‌های غربی و فرهنگی ادامه داده است.
3. از روشی تلفیقی استفاده کنیم یعنی روش‌ها و ابزارهای آن‌ها را استفاده کرده و یا یک فلسفه بومی و تلفیقی با ارزش‌های بومی و ملی شکل گرفته است؟ البته این موضوع یکی از مباحث گسترده‌ای است که تاکنون مقالات و سخنرانی‌ها و سمینارهای زیادی برای آن تهیه و برگزار شده و هنوز هم بحث‌های علمی ادامه‌داری دارد اما به‌طور مختصر در این مقاله به‌عنوان پیش‌درآمدی به آن پرداخته شده است. امید است طرح این موضوع پنجره‌ای برای بحث‌های بعدی این موضوع باشد.