باوجود اهمیت موضوع اعزام محصل به خارج از کشور توسط اشاره دولت یا والدین در دوره قاجار و تأثیر آن بر آموزش نوین و رواج صنایع جدید، تحقیقات زیادی درای نباره انجا منشده است و حتی از سرگذشت بسیاری از این محصلین و نحوه زندگیشان (در هنگام تحصیل و بعدازآن) و نیز کیفیت تحصیلات و آموزش آنها بیاطلاع هستیم و جسته وگریخته در این خصوص مطالبی در خاطرات و یادداشتها مشاهده می شود. رساله کمیاب «ناله متعلمین» درباره اعزام محصلین به خارج از کشور، وضیعت تحصیل و زندگانی آنها در دوره تحصیل و نیز اشتغالشان پس از فارغالتحصیلی و بازگشت به کشور است و بنابر ادعای نویسنده در متن رساله، پیشتر گزارش مفصلی در اینباره به سفارت ایران در پاریس ارسال کرده است. نویسنده با توجه به سابقه زندگی در خارج از کشور ضمن بیان مشکلات و معضلات موجود، به ارایه راهکار و پیشنهادهایی در این زمینه پرداخته است. این کتابچه چاپ سربی توسط دکتر امیرخان طبیب نظامی و معلم تشریح مدرسه دارالفنون تألیف شده و فاقد تاریخ انتشار است. این پژوهش ضمن معرفی و بازنشر کامل این کتابچه، برای شناسایی نویسنده (دکتر امیرخان) و تاریخ تقریبی انتشار آن تلاش میکند. با استفاده از روش استنتاجی تاریخ انتشار تقریبی این کتابچه حدود سالهای 1284 تا 1288 شمسی، یعنی متعلق مقالات و یادداشتها به اواخر دوره قاجار برآورد میشود.
