سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی فصلنامه گنجینه دارالفنون 2645-4238 7 28 2025 02 19 مذاکرات ارزنه‌الروم مروری بر صورت‌مجالس نویافته (1259-1263 قمری) 31 48 229390 FA نصرالله صالحی دانشیار گروه آموزشی تاریخ، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران Journal Article 2025 09 15 مناسبات طولانی ایران و عثمانی همیشه با جنگ و صلح توأم بود. آخرین رویارویی در دورۀ قاجار ( 1238 - 1236 ق) صورت گرفت و با امضای معاهدۀ اول ارزنةالروم پایان یافت. دو دهه بعد از این معاهده، دو کشور برای رفع اختلاف‌های دیرینه و متعدد، با وساطت روس و انگلیس در کنفرانس ارزنةالروم چهار سال مذاکره کردند که حاصل آن امضای عهدنامۀ دوم ارزنةالروم ( 1263 ق) بود. نمایندگان هر چهار دولت (ایران، عثمانی، روس و انگلیس) با ارسال اسناد، گزارش‌ها و صورت‌مجالس مذاکرات، دولت‌های خود را در جریان روند مذاکرات قرار دادند. انوری افندی، نمایندۀ عثمانی، با تدوین «سفارت‌نامۀ ایران» مجموعۀ اسناد و صورت‌مجالس را در اختیار باب عالی گذاشت. نمایندۀ ایران، میرزا تقی‌خان، نیز همۀ اسناد، گزارش‌ها و صورت‌مجالس را به تهران ارسال کرد. شماری از اسناد و صورت‌مجالس ارسالی امیر پیشتر در بایگانی وزارت امور خارجه شناسایی شده و شماری نیز یافت نشده بود. با جست‌وجوهایی که در سال‌های گذشته انجام گرفت، بیشتر اسناد و نیز همۀ صورت‌مجالس یافت‌نشده، به‌دست آمدند و برای نخستین بار اسناد و مدارک مذاکرات چهار سالۀ میرزا تقی‌خان با عنوان «سفارت‌نامۀ ارزنةالروم» تدوین شد. جُستار حاضر می‌کوشد ضمن تبیین اهمیت اسناد و مدارک مذاکرات چهارسالۀ ارزنةالروم، صورت‌مجالسی را که به‌تازگی یافت شده‌اند، مرور کند؛ اسنادی که مبیّن تکاپوهای میرزا تقی‌خان برای دفاع از حقوق حقۀ ایران در برابر ادعاها و زیاده‌خواهی‌های نمایندۀ عثمانی در مذاکرات ارزنةالروم هستند. https://darolfonoonmag.oerp.ir/article_229390_d3bdbaadc48be831e1b2f0f2e58184fc.pdf